Kanser günümüzün en ciddi ve ölümcül hastalıkları arasında yer almaktadır. İstatistiklere göre 21. yüzyılda ölümlerin %16’sından fazlasının nedeni kanserdir. Kanserler kalıtsal ve sporadik olmak üzere ikiye ayrılabilir. Kalıtsal kanserler nesilden nesile aktarılan tek ve önemli bir genetik risk faktöründen dolayı görülmektedirler. Kanserlerin küçük bir kısmını kalıtsal kanserler oluşturmaktadır. Sporadik kanserler ise yaşlanmanın doğal süreçleri, çevresel etkenler ve yaşam tarzı gibi faktörlerin bir sonucu olarak görece ailelerdeki kanser geçmişinden izole vakalar olarak ortaya çıkarlar. Kanserlerin büyük bir kısmı sporadik olarak kabul edilmektedir.
Kalıtsal Kanserlerin Aile İçindeki Belirtileri
Yapılan çalışmalarda kalıtsal kanser görülen ailelerde, kanserlerin genellikle genç yaşlarda teşhis edildiği, aynı veya ilişkili kanser türlerine sahip birden fazla aile üyesi bulunduğu ve hatta bazı bireylerin birden fazla farklı kanser türü geliştirdiği gözlemlenmiştir. Buna ek olarak kalıtsal kanserlerde, bazı aile üyelerinin belirli kanser türlerini geliştirme riski, genel popülasyon ile karşılaştırıldığında daha yüksektir.
Aileler üzerinde yapılan araştırmalara göre sporadik kanserlerin görüldüğü ailelerde, kanser tanı yaşının genellikle daha ileri olduğu ve ailede kanserli birey sayısının az olduğu gözlemlenmiştir. Bu ailelerin üyelerinin, kanser geliştirme riski genel popülasyondaki ortalama bireylerle aynıdır.
Genetik Testlerin Önemi ve Erken Tanı
Kalıtsal kanserlerde büyük bir kalıtsal risk faktörüne sahip ailelerin belirlenmesi önemlidir zira yapılan testler ile hangi aile üyelerinin yüksek risk altında olduğu ve hangilerinin olmadığı ortaya konabilir. Elde edilen bu bilgiler, daha sonra kanserin erken saptanması veya önlenmesine yönelik kişiselleştirilmiş yaklaşımlar geliştirmek için kullanılabilir.
Meme Kanseri Üzerinden Kalıtsal ve Sporadik Kanser Karşılaştırması
Sporadik kanserlerin gelişimini daha iyi anlamak için kalıtsal ve sporadik olarak gelişen meme kanserindeki farklılıklar örnek olarak gösterilebilir. Yapılan çalışmalar sonucunda kalıtsal olarak görülen meme kanserinde, kansere etki eden önemli genlerden olan BRCA1 ve BRCA2 genlerindeki mutasyonların ebeveynlerden çocuklara aktarıldığı gözlemlenmiştir.
Sporadik olarak ortaya çıkan meme kanserinde ise bu genlerin baskılanarak işlevlerinin engellendiği, mutasyona uğrayan genlerde ise mutasyonların ilerleyen evrelerde görüldüğü gözlemlenmektedir. Buna ek olarak sporadik olarak ortaya çıkan meme kanserlerinde, kalıtsal olarak ortaya çıkan kanserlerde bir işlevi bulunmayan onkogenlerin* çok daha yüksek oranlarda eksprese edildiği gözlemlenmiştir.
Sporadik Kanserlerde Temel Genetik Mekanizmalar
İki kanser çeşidi arasındaki farkı kısaca özetlemek gerekirse; kalıtsal kanserlerde tümör oluşumu çoğunlukla bir tümör baskılayıcı genin iki alelinin de mutasyona uğrayarak inaktive olması sonucunda ortaya çıkmaktadır, sporadik kanserlerde ise genellikle onkogenin yalnızca tek bir alelinin ekspresyonunda artış görülmektedir.
* Onkogen: Kansere neden olabilen genlerdir.
